Hoe herken ik een goede vertaling van een handleiding?

Naast vertalen doe ik als freelancevertaler vaak ook revisiewerk. Dat houdt in dat ik vertalingen van anderen nalees in de zin dat ik de brontaal en de doeltaal naast elkaar leg. Bij een goede vertaling komt dit neer op de puntjes op de i zetten en hoef je niet veel meer op te zoeken (puur steekproefmatig of voor de zekerheid). Bij een middelmatige vertaling moet je alles opzoeken omdat je nooit zeker weet, wat de vertaler wel of niet heeft opgezocht en al dan niet correct heeft vertaald. Maar hoe herken je een goede vertaling, van bijvoorbeeld een Duitse handleiding?

De titel

Een handleiding is altijd op dezelfde manier opgebouwd en heeft dus ook altijd dezelfde hoofdstukken – en zelfs termen – die terugkomen. Een veelvoorkomende fout is ‘bedieningshandleiding’. In het Nederlands volstaat handleiding omdat bediening eigenlijk dubbelop is (dit geldt eigenlijk ook voor de andere talen, maar ik spreek hier nu voor het Nederlands, mijn vakgebied). Alleen wanneer er een onderscheid gemaakt wordt tussen de bediening en het onderhoud, kan je dat verschil ook in de vertaling doorvoeren. In dat geval spreken we van een gebruikshandleiding (België) of een gebruikershandleiding (voor België en Nederland) en daarnaast een onderhoudshandleiding (ook wel onderhoudshandboek genaamd). Een gebruiksaanwijzing of een gebruiksinstructie is voor kleinere (huishoud)toestellen.

Exploiteren of bezitten?

Sommige zaken kan je pas in de loop van de vertaling correct vertalen, en soms is het zelfs echt nodig om het na te vragen bij de klant. Dat is bijvoorbeeld een absolute must bij de term ‘Betreiber’ in het Duits. Dit kan namelijk zowel de exploitant, als de eigenaar zijn. Een exploitant is namelijk niet perse eigenaar, maar kan het goed ook via een leasingcontract in gebruik hebben. Dit soort zaken moet je altijd nauwkeurig in de gaten houden in een vertaling en voor de zekerheid navragen.

Bovendien wringt ‘exploitant’ in bepaalde contexten: bijv.  ‘ein Betreiber eines Anhängers’ in een context van containertransport.  Een exploitant kan je bijvoorbeeld wel zijn van een wagenpark maar van een aanhanger? Bij een machine wordt het al meer aanvaard. Toch zou ik in beide contexten – aanhanger en machine – de voorkeur geven aan een omschrijving: het bedrijf dat … exploiteert.

Vor Inbetriebnahme die Betriebsanleitung und Sicherheitshinweise lesen und beachten.

Instructies versus aanwijzingen (en let op)

Een term waaraan je een goede vertaling kan onderscheiden van een middelmatige, is de vertaling van het Duitse ‘Hinweise’ in het Nederlands: instructies en voorschriften zijn veel dwingender – en dus toepasselijker in handleidingen – dan het zachtere ‘aanwijzingen’. Denk maar aan veiligheidsinstructies/-voorschriften versus veiligheidsaanwijzingen.

Als het echter over de gevarenniveaus gaat, dan is Hinweise – wat je in het woordenboek ook kan terugvinden als ‘tip’ – in handleidingen: Opgelet of Let op. Om volledig te zijn, dit zijn de niveaus die je in elke handleiding kan terugvinden:

  • Gevaar
  • Waarschuwing
  • Voorzichtig
  • Opgelet/Let op

Het Duitse ‘beachten’

Moeilijk is het niet, maar opletten wel. Beachten heeft volgens de Van Dale twee betekenissen:

  • in acht nemen, respecteren of
  • letten op, aandacht schenken aan

Een middelmatige vertaler die klakkeloos vertaalt, heeft het niet alleen over aanwijzingen die de chauffeur in acht moet nemen maar heeft het ook ‘over de hoogte van de aanhanger in acht nemen bij het binnenrijden in een hal’.

Verschil Duits versus Nederlands

Iets waaraan je heel gemakkelijk een vertaling herkent, is de infinitiefconstructie. In het Nederlands is die veel minder gebruikelijk dan in het Duits: “goed schudden voor gebruik” tot daar aan toe, maar een hele handleiding vol met imperatief-opsommingen oogt in mijn ogen echt vertaald en leest ook niet vlot voor de gebruiker. Ik pas zo’n zaken altijd aan, tenzij het om vaste standaardzinnen zoals de H- en P-zinnen gaat: bijv. P211: “Niet in een open vuur of op andere ontstekingsbronnen spuiten.”

Wat maakt dit voor u voor verschil?

Een goed uitgevoerde vertaling volgens de regels van de kunst kan worden nagelezen tegen een tempo van 1000-1500 woorden per uur. Bij een middelmatige vertaling is 1000 woorden het absolute maximum. Dit houdt in:

laat u de vertaling door een minderwaardige (goedkopere) vertaler doen, dan kost de revisie meer tijd en dus geld om tot een goed eindresultaat te komen.

Een voorbeeld:

Een middelmatige vertaling van een handleiding van 12.000 woorden nalezen neemt minstens 12 uur in beslag. Is het een vertaling van topkwaliteit, dan zal dat tussen de 8 en de 12 uur schommelen (naargelang de techniciteit van de handleiding).

 

Els Peleman
EP Vertalingen


Over EP Vertalingen

Ik ben Els Peleman, freelancevertaalster Frans-Duits naar het Nederlands. Omdat ik merk dat er heel wat misverstanden bestaan over vertalen en de job als zelfstandig vertaler en ondernemer in het algemeen, heb ik deze blogpagina gecreëerd. Met artikelen over het reilen en zeilen in de vertaalwereld en vertaalverhalen wil ik u wegwijs maken in mijn wereld en u laten zien wat ik allemaal voor u doe (en dat is veel meer dan alleen woordjes vertalen).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *