Hoe werkt een professionele vertaler in de praktijk?

Bij vertalen komt heel wat kijken. Een goede vertaler moet niet alleen goed thuis zijn in zijn moedertaal en de vreemde taal, hij moet ook meegaan met de tijd en zo optimaal mogelijk gebruikmaken van de nieuwste vertaaltechnologieën. En neen, dan hebben we het niet over Google Translate en andere (soms zelfs door vertaalbureaus gepromote) machinevertalingen, maar wel over werkinstrumenten die de vertaler écht ondersteunen in zijn werk.

Professionaliteit vereist knowhow en de juiste tools

Een goede vertaalpartner beschikt naast de nodige vertaalervaring en expertise in zijn vakgebieden best ook over gespecialiseerde vertalerssoftware, ook CAT-tools (Computer Aided Translation) genoemd. Sommige grote vertaalbureaus leggen de vertalers eigen gefabriceerde vertaaltools op of werken nog met verouderde tools (versies van 2007 zijn echt geen uitzondering).

Nadeel: beide zijn niet verenigbaar met professionaliteit. De nieuwste versies van gespecialiseerde vertalerssoftware zoals Trados Studio, memoQ of Déjà Vu kunnen bijvoorbeeld een hele resem tekstformaten aan zonder dat de lay-out in het gevaar komt (Indesign, Quark, pdf, idml, …). Met oudere en zelfontwikkelde tools verlies je als vertaler heel veel tijd en het kost je enorm veel gevloek en gezoek. Gevolg: de focus verschuift — weg van kwaliteit, richting frustratie en ‘één keer maar daarna nooit meer’ (en weg is uw vertaler bij dat bureau).

Maar hoe werkt zo’n vertalerssoftware dan precies als het geen Google Translate is?
Er zijn een heleboel verschillen maar het grootste verschil kunt u wel raden: de vertaler — en dus niet de machine — vertaalt. De vertaler wordt enkel, zoals het Engelse vakjargon al zegt, door de software ondersteund waar mogelijk én waar de vertaler dat nodig acht. Met andere woorden, de vertaler en niet de computer beslist. Maar hoe gaat dat nu precies in zijn werk en wat heeft de vertaler van u nodig?

VOORBEREIDING

1) U levert een tekst aan, bij voorkeur in Word of Powerpoint. Excel is ook mogelijk maar is minder overzichtelijk en is veeleer bedoeld voor cijfermateriaal.

!! Denk er ook aan om te vermelden of de afbeelding, notities e.d. moeten worden vertaald. Voor ingescande pdf-bestanden wordt vaak een supplement aangerekend voor de omzetting naar Word. Hebt u een Word-formaat, dan scheelt dat voor u geld en voor de vertaler tijd.

2) De vertaalpartner — de projectmanager van het vertaalbureau of de freelancer — maakt met zijn vertaalprogramma een analyse:

 

Analysevoorbeeld in Trados Studio 2014

  • Bent u een vaste klant en wordt tekst herhaald, dan krijgt u hiervoor korting aangerekend. In grote vertaalbureaus wordt met die kortingen heel erg gesjoemeld: u als klant krijgt korting, maar de vertaler krijgt helemaal niets of de reeds bestaande delen worden zelfs ‘vergrendeld’. met alle gevolgen vandien: u hebt voor iets betaald maar er gebeurt niets en het vertaalbureau steekt het geld gewoon op zak. Meer hierover lees je in mijn blog ‘Een klein stukje maar’.
  • Is het allemaal nieuwe tekst, dan wordt de volle woordprijs aangerekend. Hoe het nu precies zit met die woordprijzen in de vertaalsector, leest u in mijn blog ‘Een prijs per woord’.
  • U krijgt een offerte.

3) Na bevestiging van de offerte gaat de vertaler aan de slag: hij importeert uw tekstbestand en activeert alle mogelijke modules en functies die hij voor uw tekst belangrijk acht.

HET VERTAALPROCES

In het vertaalprogramma Trados Studio 2014 (*) ziet een geïmporteerd bestand er als volgt uit:

Bovenaan links staat wat het vertaalgeheugen voor deze klant al heeft gevonden — de suggestie van de vertaling. De vertaler beslist of hij deze over kan nemen of toch moet aanpassen (bijv. het Franse ‘cuisson’ kan vertaald worden als ‘bak- en braadproces’ maar ook als ‘bereidingsproces’ of ‘kookproces’ of een afgeleide daarvan, naargelang het gerecht). Rechts, boven Term Recognition, verschijnt eventueel specifieke terminologie voor die klant. De uitgebreide lijst met alle in de database opgeslagen termen vindt de vertaler links op het scherm onder Termbase Viewer.

Tip: als u een Excel-lijst met bedrijfsspecifieke terminologie hebt, lever die dan zeker mee bij de vertaling. Dit komt uw vertaling ten goede.

Daarnaast staat het geïmporteerde Word-bestand, hier met de bestandsnaam SUBSTITUTEN_Belgien.docx. In de linkerkolom staat de brontekst, in de rechterkolom tikt de vertaler de vertaling. Typt hij een tikfout, een verkeerd getal of een woord dat afwijkt van de door de klant aangegeven terminologie, dan wordt dit gesignaleerd.

DE QUALITY CHECK

Professionele vertalersoftware is uitgerust met extra controlefuncties die de vertaler attenderen op slordigheidsfouten. Naast de gebruikelijke spellingscontrole gaat het om:

  • een kwaliteitscontrole: de QA Checker,
  • een lay-outcontrole: de Tag Verifier,
  • en terminologiecontrole: de Terminology Verifier.

De QA Checker controleert, zoals de naam het al zegt, de kwaliteit van de vertaling. Dat wil zeggen: niets vergeten te vertalen, geen woorden dubbel getypt, geen fouten in getallen, tijden, data, …
De Tag Verifier en Terminology Verifier spreken voor zich: zij zien toe op een correcte overname van de lay-out resp. de bedrijfsspecifieke terminologie.

 

Naargelang de geactiveerde functies kan de vertaler met een druk op de knop Verify de drie grote controlefuncties in één beweging laten uitvoeren en krijgt hij een overzicht van waar hij — al dan niet bewust — is afgeweken van de ingestelde functies en de brontekst.

REVISIE DOOR EEN ANDER PAAR OGEN

Maar ondanks al deze hulpmiddelen zijn fouten niet uitgesloten. Een vertaler zit vaak heel erg vast aan de tekst en zijn vertaling en ziet zaken over het hoofd.

Onze hersenen werken immers sneller dan ons leesvermogen en vullen automatisch zaken aan. Over dingen heen lezen is dan ook niet zo verwonderlijk, want je moet als het ware tegen dit mechanisme van zelf informatie aanvullen ingaan.

Daarom is een revisie door een ander paar ogen zo cruciaal voor de kwaliteit.

Elk professioneel vertaalbureau weet dat. Elke freelancevertaler gaat ervan uit dat dat de taak is van het vertaalbureau. Alleen als het echt uitdrukkelijk zo wordt overeengekomen, organiseert de vertaler zelf die revisieronde. Voor mijn rechtstreekse klanten werk ik net zo: elke vertaling wordt door nog door iemand anders dan de vertaler nagelezen om absolute kwaliteit te garanderen.

Helaas zijn er veel vertaalbureaus die het hier niet zo nauw mee nemen. Ik heb zelfs onlangs meegemaakt dat een vertaalbureau weigerde te betalen omdat de tekst niet van ‘onberispelijke kwaliteit’ was. Een revisor? Daar werkten zij niet mee.

En bureaus die geen revisor inschakelen zijn talrijker dan u denkt. Van een aantal bureaus in België weet ik dat zij wel een revisieronde voorzien maar het heel oppervlakkig houden. Bij buitenlandse bureaus (dus misschien van uw leveranciers als u met buitenlandse producten werkt) is een revisieronde nog twijfelachtiger. Of de prijs die u betaalt er ook naar is, daar spreek ik mij niet over uit.

VRAGEN VOOR, TIJDENS EN NA

Hoeveel mensen vertalers ook als wandelende woordenboeken en soms zelfs encyclopedieën beschouwen (“Jij hebt toch net vertaald over het pensioenstelsel in België, weet jij dan ook hoe het zit met… ?”), wij zijn niet alleswetend.

Er is er maar één die op alle vragen een antwoord weet en dat bent u, de klant.

U weet als geen ander wat er bedoeld wordt. Vragen zijn dan ook onvermijdbaar, zowel vóór (wilt u de u- of de jij-vorm, voor wie is de tekst bedoeld) als tijdens (klopt het wat ik denk?) als na (bent u tevreden of hebt u nog zaken aangepast waar we in de toekomst rekening moeten mee houden?).

Dergelijke vragen zijn onmisbaar voor een goede dienstverlening. Hebt u van uw huidige vertaalpartner nog nooit een vraag gekregen, stelt u dan maar eens even de vraag of dat wel mogelijk is. Of lees even mijn blog ‘Vragen staat vrij, antwoorden niet’.

Verschil moet er zijn, maar als het aan mij lag…

Grote vertaalbureaus, dat wil zeggen waar er een groot personeelsbestand en -verloop is en waar de baas niet actief meedraait als vertaler/revisor, kennen weliswaar het bestaan van CAT-tools en meestal werken ze ook wel met een van de drie bovengenoemde, maar het personeel heeft in 90% van de gevallen geen praktische ervaring met de software. De projectmanagers weten misschien wel hoe ze een analyse moeten maken en een bestand moeten voorbereiden voor de vertaler, maar daarmee is de kous af. Wát ze hebben voorbereid en de beperkingen van de gebruikte CAT-tool, daar hebben ze geen flauw benul van.

Kleine vertaalbureaus en de freelancevertalers daarentegen werken dagelijks met hun CAT-tool. Zij kennen de slagen van de zweep. Met andere woorden: als u als klant een handleiding in pdf-formaat aan mij voorlegt, dan weet ik meteen dat ik moet controleren of er niet achter elke zin een Enter is gezet door het opmaakprogramma, want anders loopt de lay-out in de soep.

Mijn gouden raad:

Een goede vertaalpartner is iemand die weet waar hij het over heeft omdat hij dagelijks met zowel zijn specialisaties als met de werkinstrumenten bezig is.

Een leestip: Rage against the machine: over wat professionele vertalers en taxichauffeurs met elkaar gemeen hebben (of Uber versus machinevertalingen).

(*) Opgelet: het voorbeeldmateriaal en de beschrijvingen gelden voor Trados Studio 2014 in zijn huidige versie. Latere upgrades of andere professionele CAT-tools zijn zeker niet minderwaardig. Het belangrijkste is dat het om een versie gaat die voldoet aan de eisen om professioneel te kunnen werken.

Els Peleman
EP Vertalingen


Over EP Vertalingen

Ik ben Els Peleman, freelancevertaalster Frans-Duits naar het Nederlands. Omdat ik merk dat er heel wat misverstanden bestaan over vertalen en de job als zelfstandig vertaler en ondernemer in het algemeen, heb ik deze blogpagina gecreëerd. Met artikelen over het reilen en zeilen in de vertaalwereld en vertaalverhalen wil ik u wegwijs maken in mijn wereld en u laten zien wat ik allemaal voor u doe (en dat is veel meer dan alleen woordjes vertalen).

Een reactie:

  1. Samengevat kunnen we dus rustig stellen dat kleine en middelgrote vertaalbureaus die beweren alles te kunnen niet meer zijn dan handelsagenten in vertaalprojecten. Zij de centen en jij slecht betaald werk plus alle risico’s.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *