Vertalersavonturen: vergeet de proeflezer niet!

Omdat ik de afgelopen weken heel wat revisiewerk heb verricht, leek dit mij het geschikte moment om even dit onderwerp aan te kaarten. U denkt waarschijnlijk: “Een proeflezer? Waarom is dat nodig? Een goede vertaler weet toch wat hij doet?” Dat klopt helemaal, maar een vertaler zit met zijn neus op de tekst en zijn vertaling en ziet daardoor soms dingen over het hoofd. Of hij gebruikt woorden of zinswendingen die misschien voor hem wel bekend zijn maar voor een andere niet.

Een voorbeeldje: In een revisie van een persartikel over de fusie van twee luchtvaartmotorbedrijven schreef de vertaler “Wij zijn trots dat we onze klanten nu een nog uitgebreidere dienstverlening kunnen verstrekken”.  Kijkt u raar op? Kan best zijn. Ziet u het niet? Leg de zin dan even voor aan een paar collega’s voor u verder leest….

Het addertje zit hem in “wij zijn trots dat”. Dit is een constructie die volgens de Taaltelefoon, waar je voor alle taalvragen terechtkan, steeds meer ingeburgerd raakt en dus wordt goedgekeurd (zij verwezen mij naar de ANS, de Algemene Nederlandse Spraakkunst en Taaladvies).

Sommige mensen – zoals de vertaler – zien hier dus echt geen graten in maar anderen – zoals ik en misschien ook u – fronsen hun wenkbrauwen. Reden: wij verwachten “Wij zijn er trots op dat” of “Met trots delen wij u mee dat”. Dit soort constructies – zonder voorzetsel – zijn weliswaar aan een opmars bezig, maar lang niet elke constructie is al even goed aanvaard.  ‘Zorgen dat’ is zo een voorbeeld. Dat wordt door het merendeel van de mensen – en dus ook door Taaladvies, het officiële adviesorgaan over de Nederlandse taal waar De Taaltelefoon steeds om raad gaat vragen bij twijfels en dat u zelf ook online kan raadplegen, als correct Nederlands beschouwd (ik vermoed door de ondertitels op tv, daar zie je deze korte constructie steeds vaker opduiken), maar er zijn er ook nog een heleboel (zoals ik) die toch nog ‘ervoor zorgen dat’ verwachten – in mijn geval omdat dat er echt is ingedramd op de hogeschool.

Dit is een duidelijk voorbeeld van wat ik mijn artikel ‘Wat hebben een politieagent, een advocaat en een tekstschrijver/vertaler gemeen? Het antwoord is: regels (en achterpoortjes)’ tracht te illustreren.

En dat is dus vaak ook de taak van de proeflezer: de regionale tintjes verwijderen, de tekst begrijpelijk maken voor een zo groot mogelijk publiek, zonder dat er al te veel wenkbrauwen gefronst worden.

Maar een revisor heeft helaas soms wel wat meer te doen dan de puntjes op de i zetten… Zo ben ik nog altijd bezig met het grote opleidingsproject voor een kledingfabrikant waarvan de vertaler echt geen goede kwaliteit heeft geleverd:

  • Uitdrukkingen die letterlijk zijn overgenomen i.p.v. de Nederlandse variant te nemen;
  • Grammatica- en spelfouten bij de vleet;
  • Interpretatiefouten;

In zo’n gevallen omvat een revisie veel meer dan de puntjes op de i zetten. Dan is het soms echt herschrijven en herkauwen tot het resultaat goed is.

En zelfs als de kwaliteit wel goed is, dan blijft een grondige revisie onontbeerlijk, al zijn er maar weinig vertaalbureaus die dit ook echt beseffen. Zo heb ik deze week een Duitse handleiding voor een grijprobot voor radio-actieve omgevingen vertaald. De vertaling was grotendeels gebaseerd op een bestaande vertaling, waardoor eigenlijk het grootste werk revisie betrof. Zoals je kan lezen in mijn artikel ‘Een klein stukje maar’, dat precies dit thema – het herwerken/aanvullen van bestaande teksten – behandelt, werk ik voor grote projecten alleen samen met vertaalbureaus die mij de ruimte geven om inderdaad het reeds vertaalde deel te proeflezen.

Ik was in dit geval bijzonder aangenaam verrast door de kwaliteit van deze toch wel zeer technische vertaling. De vertaler begreep zijn vak. Toch was ook hij niet foutloos:

  • Leicht vergasend = licht gashoudend;
  • Der Aufenthalt unter schwebenden Lasten ist verboten! In het Nederlands gebruiken we ‚het oponthoud‘ niet in deze betekenis;
  • Gelenke = scharnierpunten (gewrichten is veeleer voor de mens);
  • Klemmenkasten = klemmenblok;
  • Abdeckhaube = afdekkap voor deze installatie want hij is van harde kunststof (in de andere handleiding ging het om een hoes);
  • Erledigung jedes Inspektionsschritts mit Stempel oder Haken bestätigen. Het gaat hier niet om een ‚haakje‘ maar om een ‚vinkje‘ in het Nederlands (dit heb ik voor alle zekerheid zelf even nagevraagd bij het vertaalbureau).

Het jammere aan deze zaak vind ik dus dat de klant de eerste handleiding – zo’n 150 pagina’s – heeft gekregen zonder revisie want dan zou de vertaalkwaliteit van de handleiding nóg beter zijn geweest. Het enige wat ik dan alleen maar kan hopen, is dat de klant bewust heeft afgezien van een revisiefase en niet dat het vertaalbureau met de centen is gaan lopen…

In elk geval heeft hij nu een handleiding die voor 2/3 is nagelezen en 1/3 door mij is vertaald!


Over EP Vertalingen

Ik ben Els Peleman, freelancevertaalster Frans-Duits naar het Nederlands. Omdat ik merk dat er heel wat misverstanden bestaan over vertalen en de job als zelfstandig vertaler en ondernemer in het algemeen, heb ik deze blogpagina gecreëerd. Met artikelen over het reilen en zeilen in de vertaalwereld en vertaalverhalen wil ik u wegwijs maken in mijn wereld en u laten zien wat ik allemaal voor u doe (en dat is veel meer dan alleen woordjes vertalen).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *