Waar moet u rekening mee houden bij vertalingen van machinesoftware?

Als technisch vertaalster krijg ik heel vaak vertaalopdrachten voor machinesoftware. Dit kunnen de handleidingen zijn, een eenvoudig stappenplan maar bijvoorbeeld ook de softwaremenu’s zelf. Dergelijke vertalingen vergen een heel aparte aanpak tijdens het vertaalproces, want je moet als vertaler met diverse factoren rekening houden. En heel vaak zijn het beperkende factoren waarbij de ontwikkelaar van de software de schuldige is: hij heeft er bij het ontwerp en het schrijven van de software geen rekening mee gehouden dat het programma misschien ooit eens vertaald zou moeten worden.

De ene taal is de andere niet

Dat gebeurde dus ook deze week toen ik voor een vertaalbureau de softwaremenu’s moest vertalen voor een fabrikant van warmwaterketels die vanop afstand bediend kunnen worden. Een van de grootste beperkende factoren was hierbij het aantal karakters: de Duitse termen ‘Soll’ en ‘Ist’ zijn kort en bondig, maar in het Nederlands zijn de gebruikelijke begrippen voor deze twee waarden een heel pak langer, namelijk: nominaal/gewenste of evt. streef(waarde) en reëel/gemeten/effectief. Daarom zie je vaak in dergelijke menu’s de letterlijke vertaling ‘Moet’ en ‘Is’ verschijnen. Dit zijn echter de niet de gebruikelijke begrippen in het Nederlands (alhoewel ze, doordat ze zo vaak gebruikt worden, het misschien wel ooit worden).

Door dit beperkende aantal karakters zie je in softwaremenu’s ook heel vaak onbegrijpelijk afgekorte vertalingen waardoor de operator het noorden kwijt raakt, met eventueel zware letsels tot gevolg.

Nochtans is dit heel eenvoudig op te lossen wanneer de software-ontwikkelaar bij het schrijven een aantal vrije karakters inlast. Is de ruimte dan toch nog niet voldoende, dan zullen de afkortingen in de vertalingen op z’n minst begrijpelijk zijn. Vraag daarom aan uw softwareontwikkelaars bij het ontwerpen van nieuwe programma’s om hier rekening mee te houden, u weet immers nooit of uw machines ooit in het buitenland een succes zullen worden.

Bij software hoort een handleiding

Het vertalen van machinesoftware impliceert dat er een bepaalde machine bij betrokken is. Voor de vertaler is het daarom zeer belangrijk dat hij ook de handleiding van de machine heeft als referentiemateriaal. Is de handleiding nog niet vertaald, laat u best eerst de handleiding vertalen en vervolgens de softwaremenu’s. Op die manier weet de vertaler aan de hand van de vertaling van de handleiding al wat de functie is van de verschillende de softwaremenu’s en ook waarvoor de toetsen gebruikt zullen worden.

Zo vermijdt u verwarring omdat er in de handleiding iets anders staat dan in het computerprogramma zelf. Denk maar even aan de handleiding van uw televisie of een huishoudelijk toestel en de knopjes op het toestel zelf. Lang niet altijd stemt de vertaling overeen en dan is het voor de lezer soms echt zoeken (en soms zelfs gokken). Bij machines kan dit gevaarlijke situaties teweegbrengen!

Instrueer de vertaler

In het stappenplan voor een rekentool dat ik deze week vertaald heb, stootte ik op een ander probleem: voor wie was deze rekentool, en dus ook het stappenplan, bedoeld? Was het voor de onderhoudswerkplaats van de melkinstallaties of voor het melkveebedrijf zelf? Dit was van groot belang voor de toonzetting en de opzet van de vertaling, want een term zoals ‘économique’ betekent voor de ene partij een besparing, maar voor de andere net winst. In dit geval ging het over pakketten met wisselstukken. Het heeft me tot de laatste alinea gekost vooraleer ik uitgeplozen had voor welke doelgroep ik aan het schrijven was (en daarna kon ik dus alles aanpassen).

Soms heeft ontwikkelaar een gekke bui, maar de vertaler niet

In het stappenplan werd ik nog met een ander ‘probleem’ geconfronteerd: de softwareontwikkelaar gebruikte ineens voor een bepaalde toets zeer informeel taalgebruik. De toets om naar het configuratiemenu te gaan, heette in het Frans ‘C’est parti!’ (met inbegrip van het uitroepteken). Letterlijk zou dit ‘En we zijn vertrokken!’ of ‘Vooruit met de geit!’ zijn, maar als vertaler is het dan toch zaak om de stijl van de gehele tekst – en niet van de uitspringer – te handhaven. Ook dit valt onder ‘vrij vertalen’, al is het eigenlijk net het omgekeerde.

Gelukkig zijn er vertaalprogramma’s

Het voordeel van vertaalprogramma’s is dat zij toelaten om het aantal karakters in te stellen, dat wil zeggen dat de vertaler ofwel bepaalt hoeveel karakters de vertaling maximaal mag bedragen ofwel werkt met een procentuele marge waarvan de vertaling mag afwijken. Het vertaalprogramma geeft dan een waarschuwing wanneer de vertaling deze grens zou overschrijden.

Dankzij vertaalprogramma’s kan de vertaler ook voor consistentie zorgen tussen de handleiding en de softwaremenu’s. Dit doet hij door:

  • een terminologielijst aan te leggen tijdens de vertaling van de handleiding die hij dan later ook toepast voor de vertaling van de softwaremenu’s;
  • of indien de handleiding reeds vertaald is, deze vertaling in zijn vertaalprogramma te importeren zodat hij daarin sneller kan zoeken.
  • na de vertaling een quality check uit te voeren die controleert of hij de begrippen overal constistent heeft toegepast.

Wilt u meer weten over de voordelen van professionele vertaalsoftware, dan raad ik u aan om mijn artikel: “Hoe werkt een professionele vertaler in de praktijk?” te lezen.

Een ander artikel betreffende de opmaak van brondocumenten dat zeker de moeite waard is om te lezen, is: Opmaak van te vertalen bestanden.

Opgelet: er is een heel groot verschil tussen het vertalen van machinesoftware – mijn specialiteit – en het vertalen van echte computersoftware voor bijv. Microsoft, Linux, Windows.  Hiervoor werkt u best met freelancers die gespecialiseerd zijn in softwarevertalingen. Zij kennen de geijkte (en verplichte) terminologie. Indien u dat wenst, kan ik u met iemand in contact brengen.

Els Peleman
EP Vertalingen


Over EP Vertalingen

Ik ben Els Peleman, freelancevertaalster Frans-Duits naar het Nederlands. Omdat ik merk dat er heel wat misverstanden bestaan over vertalen en de job als zelfstandig vertaler en ondernemer in het algemeen, heb ik deze blogpagina gecreëerd. Met artikelen over het reilen en zeilen in de vertaalwereld en vertaalverhalen wil ik u wegwijs maken in mijn wereld en u laten zien wat ik allemaal voor u doe (en dat is veel meer dan alleen woordjes vertalen).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *